Canlı Haber

Safa Akdağ ve Yaşar Gören’in yer aldığı, Kudüs’ün tarihine ilişkin köşe yazısı görseli

Kudüs’ün Anahtarını Kim Teslim Etti, Bugünün Yangınını Kim Yaktı?

SAFA AKDAĞ | KÖŞE YAZISI

Bazı geceler vardır; tarih kitaplarına kuru birer tarih satırı olarak düşer ama aslında koca bir coğrafyanın acısı o gece başlar. Geçen akşam Akit TV’de Gazze’de yıkılan hayatları, Kudüs’te ağlayan anneleri ve Ortadoğu’nun bitmek bilmeyen ateş çemberini izlerken hepimiz aynı soruyu soruyoruz: “Bu yangın nasıl çıktı?” Oysa çoğu zaman dönüp kendi tarihî hafızamıza bakmıyor, yakın tarihimizin üzeri karalanmış sayfalarını aralamaya cesaret edemiyoruz.

Bize okul sıralarında pürüzleri törpülenmiş, tek bir kalıba dökülmüş bir resmî tarih anlatısı sunuldu. Siyaset bilimi penceresinden bakıldığında her iktidar kendi varoluşunu ve meşruiyetini anlatma çabası içindedir. Ancak bir gazeteci, bir yazar ve vicdanı hür bir insan olarak sormak gerekiyor: Yalan nerede biter, insanın hakikati nerede başlar?

Ömrünü Babıali’nin tozuna ve devlet arşivlerinin derinliklerine verdiği belirtilen araştırmacı Yaşar Gören’in belgeler üzerinden dile getirdiği iddiaları dinlediğinizde, insan yalnızca öfke değil, toplumun hafızasında açılan boşluğun ağırlığını da hissediyor. Bu iddiaların tarihî kayıtlar ve farklı araştırmalar ışığında tartışılması, geçmişle sağlıklı bir yüzleşme için önem taşıyor.

“Kudüs nasıl kaybedildi?” sorusu

Gelin, duygularımızı bir kenara bırakıp zor sorularla yüzleşelim. Filistin ve Suriye’de yaşanan tarihî kırılmaları yalnızca cephedeki sayısal üstünlükle açıklamak mümkün mü? Birinci Dünya Savaşı’nın kavurucu çöllerinde verilen kayıpları, esir düşen askerleri, cephe gerisindeki kaynakların kullanımını ve kritik anlarda alınan askerî kararları konuşmak zorundayız.

Yaşar Gören’in kendi araştırmalarına ve arşiv kayıtlarına dayandırarak aktardığı iddialar arasında, Gazze savunmasında İsmet İnönü’nün kolordusunun geri çekilmesiyle oluştuğu öne sürülen gedikler; Fevzi Çakmak ve Ali Fuat Cebesoy’un Kudüs’ün savunulmasına ilişkin kararları ve şehrin İngilizlere teslim süreci bulunuyor. Gören’in anlatımında, Kudüs’ün tek kurşun atılmadan teslim edildiği ve anahtarların belediye başkanına verildiği ileri sürülüyor.

Elbette bu dönemi, savaşın ağır şartları ve genel geri çekilme stratejileri çerçevesinde değerlendiren tarihçiler de var. Bu nedenle söz konusu iddiaların, dönemin askerî yazışmaları ve farklı tarihçilerin çalışmalarıyla birlikte ele alınması gerekiyor. Fakat soruların sorulması, belgelerin incelenmesi ve kararların tartışılması tarih bilincinin gereğidir.

Tarih, dokunulmaz tabulardan ibaret değildir

Cumhuriyet tarihini insanı ve insani bedelleri merkeze alan bir vicdan muhasebesiyle okumak yerine, çoğu zaman sert iktidar mücadeleleri üzerinden değerlendirdik. Enver Paşa’nın Birinci Dünya Savaşı’na giriş sürecindeki tercihleri, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışı, Erzurum ve Sivas kongrelerinde yürütülen siyasi dengeler… Her başlık, dönemin şartları ve aktörlerin kararlarıyla birlikte incelenmeyi hak ediyor.

Tarihin aktörlerini hırsları, zaafları ve hataları olan insanlar olarak görmek yerine onları dokunulmaz tabulara dönüştürdüğümüz an, kendi aklımızı da sansürlemiş oluruz. Tarihî şahsiyetleri eleştirmek başka, kanıtsız hükümler vermek başkadır. Sağlıklı tarihçilik, ikisini birbirinden ayırabilmeyi gerektirir.

İfade özgürlüğü ve 5816 sayılı Kanun tartışması

Bugün basın özgürlüğü ve düşünce hürriyeti dediğimiz kavramlar, 5816 sayılı Kanun etrafındaki tartışmaların gölgesinde de gündeme geliyor. Bir yanda Cumhuriyet’in kurucu değerlerini ve toplumsal barışı koruma refleksi savunulurken, diğer yanda tarihî şahsiyetler ve geçmişte alınan kararlar hakkında eleştirel söz söyleme alanının sınırları tartışılıyor.

Yaşar Gören’in arşiv belgeleriyle dile getirdiği iddialar nedeniyle hukukî süreçlerle karşı karşıya kaldığı yönündeki anlatım da bu tartışmanın bir parçası. Bu süreçlerin ayrıntıları ve hukukî niteliği ayrıca doğrulanmalı; ancak genel ilke açık olmalı: Tarihî iddialar belgelerle sınanmalı, ifade özgürlüğü ile kişilik hakları ve hukuk kuralları birlikte gözetilmelidir.

Dün II. Abdülhamit dönemini istibdat ve sansür üzerinden eleştirenlerin, bugün kendi tarih anlatılarına yöneltilen sorular karşısında yasaklara başvurması hâlinde ortaya çıkan çelişkiyi de konuşabilmeliyiz. İlmi tartışma, ancak farklı görüşlerin serbestçe dile getirilebildiği bir zeminde gelişir.

Hakikatin peşinden gitmek için önce cesaret

Ben ne heykellerin ne de yasakların tarafındayım; ben insanın ve hakikatin tarafındayım. Korkuyla korunan tarih, tarih değildir; yalnızca ertelenmiş bir yüzleşmedir. Bugün Ortadoğu’da dökülen her damla gözyaşının, yitirilen her masum hayatın izini süreceksek önce kendi tarihimizin karanlık odalarını aydınlatmaya cesaret etmeliyiz.

Türkiye’de yaşananları anlamak ve geçmişin yüküyle yüzleşmek kolay değil. Unutmayın: Bizler yazarız, sizler anladığınız kadar okursunuz. Şimdi soruyorum: Hakikatin peşinden gitmek için “Önce cesaret!” diyelim mi, yoksa ezberlerimizin konforunda uyumaya devam mı edelim?

Fikirlerinizi yorumlarda görmek isterim. Siz yeter ki beni düşündürün…

Safa Akdağ


Editoryal not: Bu yazı, yazarın görüş ve değerlendirmelerini içerir. Metinde adı geçen tarihî olaylara ve kişilere ilişkin tartışmalı iddialar, yazıda ilgili araştırmacıya atfedilen görüşler olarak aktarılmıştır; bağımsız tarihsel doğrulama yerine geçmez.

Share this content:

Yorum gönder